Ruda Slaska (Ruda).

Stary, juz nie istniejacy zamek Rudzki na widokowce z 1911 roku.


Historia.

Slady dzialalnosci czlowieka na terenach wchodzacych obecnie w sklad Rudy Sl. siegaja zamierzchlej przeszlosci. Mieszkajaca w okresie prehistorycznym ludnosc znalazla tu dogodne warunki bytowania. Rzeka Bytomka na polnocy, a Klodnica na poludniu dastarczaly wody, a zalegajaca obszar puszcza – owocow i zwierzyny. W toku prac archeologicznych odkryto na wydmach nad Klodnica narzedzia szczepow mysliwskich. Na obszarze Halemby i Klodnicy znaleziono wiory krzemienne, a nad Bytomka skorupy ceramiczne. W Nowym Bytomiu oraz na granicy Rudy i Bielszowic wykopano topory kamienne ze sredniego paleolitu. Natomiast na obszarze przylegajacym do Czarnego Lasu napotkano monety rzymskie z II – IV wieku, co moze byc dowodem, ze w poblizu przecinaly sie szlaki handlowe. Materialy zrodlowe, dotyczace pierwszych wiadomosci o miejcowosciach wchodzacych w sklad obecnej Rudy Slaskiej, sa skape. Wynika z nich, ze na obszarze Rudy Slaskiej miala miejsce lokacja na prawie niemieckim, i ze tworzono tu osady kuznicze. O lokowanej na prawie niemieckim Rudzie mowi tzw. Rejestr Ujazdu, sporzadzony w latach 1295–1305. Na podstawie tego dokumentu jej obszar obejmowal 50 malych wlok (to jest okolo 1220 ha). Ruda stanowila poczatkowo wlasnosc biskupa wroclawskiego, nastepnie pod koniec XIV wieku przeszla w rece szlachty ziemianskiej. Jednym z pierwszych znanych wlascicieli Rudy byl Franz Wolfgang von Stechow, ktory w roku 1751 zalozyl tzw. majorat Plawniowicko-Rudzko-Biskupicki. Po jego bezpotomnej smierci, majorat przejal w roku 1799, krewny Karl Franz Graf von Ballestrem. W ten sposob majorat przeszedl w rece rodu Ballestremow, Niemcow pochodzenia wloskiego, na okres obejmacy blisko 150 lat. W 1939 roku Sejm Slaski nadal Rudzie prawa miejskie, zostala rowniez wtedy przylaczona do powiatu katowickiego. W czasie ostatniej wojny swiatowej Ruda uniknela powazniejszych zniszczen. Liczne ofiary poniesli jednak jej mieszkancy. Kilkaset z nich zginelo na frontach i to za rowno w niemieckich, Andersa, jak i polskich mundurach. Miastem powiatowym zostala Ruda w 1951 roku, kiedy przylaczono do niej Orzegow i Godule. W roku 1959 do Rudy przylaczono Nowy Bytom i od tego czasu Ruda dostala oficjalnie nazwe Ruda Slaska. Dzisiaj liczy okolo 170 tysiecy mieszkancow i nalezy do najwiekszych osrodkow miejskich w Polsce.

A oto tekst zaczerpniety z ksiazki pt.: „Z Dziejow Powiatu" (Swietochlowice, 1931).

Dwor rudzki nalezal kiedys prawdopodobnie do Bozogrobowcow, na co wskazuje zamek starozytny z zapadnietym gankiem, prowadzacym do Biskupic. Wies Ruda powstala prawdopodobnie w koncu wieku XV., a wiec mniej wiecej w czasie powstania kosciola w Biskupicach. Skladala sie ona w polowie ubieglego stulecia ze starej miejscowości Ruda oraz kolonij: Rudzka-Kuznia (Ruda Hammer), Karol, Szczesc Boze (Glückauf) i Poremba. Wszystkie razem tworza one jedna calosc. W drugiej polowie XV. wieku wlascicielka Rudy byla zdaje sie Beata Podgalowa, w dokumencie bowiem z 30.lV.1485 r., ktorym wraz ze swym synem Janem sprzedala Janowi Zierotyniowi list ksiecia Konrada z Olesnicy, opiewajacy na 300 guldenow, zapisanych na Brzozowicach, oraz polowe wojtostwa bytomskiego, podala sie jako pochodzaca z Rudy. W dokumencie z dnia 12.3.1507r., ktorym nabyla miasto Bytom od Grzegorza, karczmarza radzionkowskiego, staw, wymieniono jako towarzysza starosty na Swierklancu i naczelnika ziemi bytomskiej, Piotra Buchty, takze Mikolaja Wrbne (Wrbna) na Rudzie. Byl on prawdopodobnie owczesnym wlascicielem tej miejscowosci. Gramer wspominajac o naprawie zamku ksiecia Jana Opolskiego w Swierklancu w roku 1513 przez miasto Bytom i okoliczne miejscowosci, zaznacza, ze miedzy innemi i Ruda wowczas juz byla znana miejscowoscia. Druga wzmianka o Wrbnie, wlascicielu Rudy, znajduje sie w dokumencie z roku 1520. Tym to dokumentem, Mikolaj Bujakowski, Tomasz Bulcz, Mikolaj i Piotr Wrochemowie, Jan jun. i Mikolaj Kozlowscy oraz Matus Bujakowski zareczyli wspolnie 100 zlotych guldenow wegierskiego zlota i wagi z szesciu guldenami odsetek Mikolajowi Zwrbna (z Wrbna?) na Rudie (Rudzie). W innym dokumencie z tego roku znowu jest wzmianka o panu z Wrbna lub Rudy. W dokumencie tym, jak i w pozniejszych wystepuje imie Mikolasza, ktore powstalo z Mikolaja. Wedlug, tego dokumentu Mikolasz z Wrbna zostal naznaczony opiekunem majatku miechowickiego, panny Agnieszki Suchodolskiej. W polowie wieku XVIII. wlascicielem Rudy byl Franciszek Wolfgang Stechow, ktory 20.11.1751r. utworzyl majorat Plawniowice - Ruda - Biskupice. Stechow zmarl 9. 9. 1798 r. bez meskiego potomka. Wobec tego cale dobra przypadly najstarszemu synowi najstarszej corki zmarlego, ktora byla zamezna z hrabia Ballestremem. Tytulem splaty dalszego rodzenstwa hrabia Karol Franciszek Ballestrem zaplacil za te dobra 22 000 talarów. Dzierzawca dobr hrabiowskich byl znany Karol Godula. Po nim objal w posiadanie Rude w roku 1824 Karol Ludwik hr. Ballestrem, zas po nim w roku 1833 wlasciciel majoratu, Karol Wolfgang hr. Ballestrem z Drezna. W roku 1850 wybuchl w Rudzie pozar, ktory zniszczyl wielka czesc wsi. W posiadaniu wloscianskiem bylo wtedy: 63 morg ogrodu, 22 morg podworza, 1521 morg roli, 307 morg laki, 217 morg pastwisk, wod i przykopow, 33 morg drog i nieuzytkow oraz 9 morg placu wiejskiego, ogolem 2172 mórg. Stan zywego inwentarza obejmowal 110 koni, 207 krow, 17 cielat i 70 swin. Obszar dworski obejmowal w roku 1863: 688 morg roli, 109 morg laki, 114 morg pastwisk, 17 morg ogrodu, 22 morg podworza, 2179 morg lasu, 45 morg terenow wodnych, 61 morg drog i nieuzytkow, ogolem 3235 morg. Stan inwentarza zywego wynosil: 28 koni, 2 byki, 40 krow i 24 cielat. Umowa, zawarta dnia 7.1.1916r. miedzy wlascicielem obszaru dworskiego, hrabia Walentym Ballestremem a gmina rudzka, wcielono ten obszar dworski z dniem 1.6.1916r. do gminy Ruda. Wielkosc obszaru dworskiego wynosila 914 ha 13 a 75m2 z ludnoscia, liczaca 5529 osob. Gmina, liczaca przed polaczeniem 14649 mieszkancow, liczyla wiec od 1.6.1916 r. - 20178. Liczba ta podniosla sie w dniu 30.6.1930 r. do 24088 osób. Obszar gminy wynosi obecnie 10 622 565 km2.